بیحسی تاپیکال در دندانپزشکی (TopicalAnesthesiainDentistry)
بیحسی تاپیکال یا بیحسی موضعی سطحی، نوعی بیحسی است که با تماس مستقیم دارو با مخاط دهان یا لثه باعث بیحس شدن ناحیهای کوچک بصورت سطحی میشود. هدف از این نوع بیحسی، کاهش درد و اضطراب بیمار قبل از تزریق یا انجام اقدامات سطحی دندانپزشکی است.
مکانیسم اثر
داروهای بیحسی تاپیکال با نفوذ به اپیتلیوم مخاط و مهار کانالهای سدیمی در انتهای اعصاب حسی، از انتقال پیام درد به مغز جلوگیری میکنند. اثر آنها سریع است (معمولاً ظرف ۳۰ تا ۶۰ ثانیه) و تا چند دقیقه باقی میماند.
انواع فرمهای بیحسی تاپیکال
فرم دارویی
توضیح
کاربرد رایج
ژل (Gel)
پرکاربردترین نوع، چسبندگی بالا روی مخاط
قبل از تزریق بیحسی، هنگام قرار دادن رابردم، برای برداشت بخیه
اسپری (Spray)
جذب سریع و پوشش وسیع
اعمال روی حلق یا ناحیه خلفی دهان (مثلاً قبل از قالبگیری یا تهیه رادیوگرافی) برای رفع رفلکس گگ
پماد (Ointment)
اثر طولانیتر ولی جذب آهسته تر
برای بیماران مضطرب یا کودکان
مایع یا سواب (Solution / Swab)
برای کنترل دقیق محل کاربرد
تزریق داخل کانال یا روی لثههای حساس
داروهای رایج بیحسی تاپیکال
نام دارو
غلظت معمول
ویژگی
Benzocaine 20%
۲۰٪
شروع اثر سریع (۳۰ ثانیه)، بیخطر و رایجترین دارو
Lidocaine 5% (ژل یا اسپری)
۲–۵٪
اثر سریع، جذب مناسب
Tetracaine 2%
۲٪
اثر قویتر ولی احتمال سمیت بیشتر
Lidocaine + Prilocaine (EMLA)
۲.۵٪ + ۲.۵٪
ترکیبی، مناسب برای نواحی حساس یا بیماران کودکان
کاربردهای کلینیکی بیحسی تاپیکال
قبل از تزریق بیحسی موضعی برای کاهش سوزش ورود سوزن تزریق
هنگام برداشتن بخیه یا قرار دادن رابردم
در قالبگیریهای خلفی برای کاهش gag reflex
در تمیز کردن زیر لثه یا جرمگیری سطحی
برای کودکان یا بیماران دچار needle phobia
مزایا
نیاز به تزریق ندارد و بنابراین بیمار از آن ترسی ندارد. بنابراین باعث کاهش اضطراب بیماران شده و در هدایت رفتاری بیماران دارای needle phobia بسیار مؤثر است.
شروع اثر سریع و بازگشت طبیعی دارد.
عوارض احتمالی
در صورت بلع زیاد یا استفاده بیش از حد: تهوع، بیحسی حلق، خطر آسپیراسیون
در دوز بالا یا جذب زیاد بنزوکائین: متهموگلوبینمی (نادر ولی خطرناک)
واکنش آلرژیک خفیف (در موارد نادر)
نکات بالینی مهم
قبل از استفاده، سطح مخاط را با گاز خشک کنید تا جذب دارو بهتر شود.
مقدار کمی از دارو کافی است (حدود ۰.۲ گرم ژل برای یک ناحیه).
زمان انتظار قبل از تزریق: حدود ۱ دقیقه برای اثر کامل.